تصور بعضي افراد اينگونه است كه دندانها بعد از رويش، رشد دارند و بزرگ ميشوند. اين تصور به دو شكل ميتواند بررسي شود. اگر منظور از رشد و بزرگ شدن، بيشتر نمايان شدن و بيشتر ديده شدن در دهان است، اين يك تصور صحيح است. يعني در ابتدا دندانها (چه دندانهاي دايمي و چه دندانهاي شيري) در طي مسير رويش خود از استخوان فكها و لثه، فقط در يك نقطهي كوچك، لثه را شكافته و به محيط دهان ميرسند. يعني دندانها در استخوان فك و زير لثه سير تكاملي رشدي و رويشي خود را طي ميكنند و در مسير حركت خود به خارج از لثه و ورود به محيط دهان، معمولاً در برجستهترين قسمت خود ( نزديكترين نقطه به لثه) لثه را شكافته و اولين ورود را به محيط دهان ايجاد ميكنند.
در اين حالت ميتوان دندان را به يك كوه يخي در اقيانوس تشبيه كرد. يك كوه يخي بسيار بزرگ و حجيم است، ولي فقط قسمت كوچكي از آن، از سطح آب اقيانوس بيرون آمده است. قسمت اعظم و بزرگي از اين كوه يخي در زير سطح آب اقيانوس قرار گرفته و لذا ديده نميشود. ديده نشدن قسمت زيرين كوه يخي كه در زير سطح آب وجود دارد، به معني نبود آن نيست. همين مسئله در خصوص دندانها هم وجود دارد.
اولين برجستگي كوچك سفيد كه در دهان خود را نشان ميدهد (اصطلاحاً نيش ميزند)، تنها قسمتِ شكل گرفته از دندان نيست. اين فقط قسمتي از دندان است كه نسبت به ساير قسمتهاي تاج دندان به لثه نزديكتر بوده و لذا زودتر خود را نمايان ساخته است. در ادامهي مسير رويش دندان به سمت لثه، كمكم ساير قسمتهاي تاج دندان نيز از لثه سر بيرون ميآورند و پديدار ميشوند.
اين حالت به خصوص در دندانهاي آسيا (چه دايمي و چه شيري) كه داراي چند قسمت برجستهتر از ساير نواحي هستند (مثل قلهي كوه كنار هم) به خوبي ديده ميشود. در اين دندانها قسمتهاي برجسته از لثه بيرون ميآيند. ولي قسمتهاي فرو رفته هنوز زير لثهاند. يعني شما چند برجستگي قله مانند را در نزديك هم ميبينيد كه هنوز در فواصل بين آنها، لثه وجود دارد. به مرور، با رويش بيشتر دندان به محيط دهان، لثه در آن قسمتها هم حذف شده و دندان خود را يكپارچه نمايان ميسازد.
اين حركت رويشي دندان تا رسيدنِ سطح جوندهي دندان به دندان مقابلِ خود در فك مقابل ادامه مي يابد. در بعضي دندانها اين مسير رويشي 2-5/1 سانتيمتر طول دارد. اين رويش آنقدر ادامه مييابد كه تاج دندان تقريباً بهطور كامل از لثه بيرون آمده و محل اتصال لثه به دندانها، محل تبديل تاج به ريشه دندانها خواهد بود. اين رويش كامل معمولاً تا 3-2 سال بعد از اولين بيرون زدن آن دندان از لثه (نيش زدن آن دندان) به طول ميانجامد. اين رويش ميتواند تا سالها بعد هم ادامه داشته باشد و به نوعي يك مكانيسم جبراني براي رشد استخوانها و صورت، و جبران سايش تاج دندانها در اثر تماس با هم و مواد غذايي است. يعني وقتي تاج دندان در اثر تماس با دندانهاي مقابل خود در فك مقابل، دچار سايش و كوتاه شدن مي گردد، از تماس با دندان مقابل خارج مي شود و بين دندان هاي دو فك فاصله ايجاد ميشود.
مكانيسم جبراني رويش دندان با ادامهي مسير حركتي خود به سمت دهان، دندان را از استخوان و لثه بيرونتر ميآورد و فاصلهي ايجاد شده بين دندانها را پر ميكند. اين حالت معمولاً در سنين بالاتر اتفاق ميافتد. با رويش بيشتر دندان و بيرونتر قرار گرفتن آن از لثه، محل ايدهآل اتصال لثه به دندان كه در ناحيهي محل تبديل تاج به ريشهي دندان است، به روي ريشهي دندان جابجا ميشود. اين به معني ظاهر شدن قسمتي از ريشهي دندان در محيط دهان است. و چون ريشهها داراي سطحي متخلخل هستند، تحريكات مختلف حسي و حرارتي را بسيار بيشتر از تاج دندان به مغز دندان منتقل مينمايند. در اين صورت معمولاً دندانها به لمس و تغييرات حرارتي (مثل آب سرد و يا هوا) حساس ميگردند. تا اينجا فرض اول را از رشد و بزرگ شدن كه «بيشتر نمايان شدن و بيشتر ديده شدن دندانها در دهان» بود را كه ميتوانست صحيح باشد، بررسي كرديم.
حال در خصوص فرض ديگر صحبت ميكنيم. اگر منظور از رشد و بزرگ شدن دندانها افزايش در اندازهي خود دندان باشد، بايد بگويم اين فرض اشتباه است. جوانهي دندانها تقريباً از 3-2 ماهگي دوران جنيني در استخوانهاي فكها شروع به تشكيل ميكنند. تقريباً تا 6 ماهگي بعد از تولد، جوانهي همهي دندانها (چه دندانهاي دايمي و چه دندانهاي شيري) در استخوانهاي فك به وجود آمده و تشكيل شدهاند (به جز دندانهاي آسياي بزرگ سوم يا همان دندان عقل). البته جوانهي دندانهاي شيري در مسير تكاملي خود به دليل اينكه بايد زودتر در دهان رويش يابند، نسبت به جوانهي دندانهاي دايمي، جلوتر و داراي رشد سريعتري هستند.
تا زمانيكه جوانههاي دندانها در استخوان فك وجود دارد، اندازهي دندانها در حال بزرگ شدن و تغيير است. البته تقريباً اندازهي نهايي دندانهــا را ژنتيك تعيين ميكند. ولي در همين زمــان تغذيه، بسيــار ميتواند بر روي ساختار و جنس دندانها تأثير گذارد. يعني هم تغذيهي ما در «در دوران جنيني و شير دهي» و هم تغذيهي مناسب نوزاد و كودك بعد از تولد، خوردن غذاهاي سالم و كافي و تازه و حاوي مقادير مناسب كلسيم و ساير مواد معدني در اين دوران براي جوانههاي دندانها (چه شيري و چه دايمي) مفيد و مؤثر است.
لذا براي داشتن دندانهايي محكم و مقاوم در مقابل پوسيدگيها، بايد به تغذيه در دورانهاي ابتدايي زندگي توجه كرد. بعد از رويش دندانها در داخل دهان تقريباً تغيير عمدهاي در ساختار دندان به وسيلهي تغذيه ايجاد نخواهد شد (و بــايد از روشهاي ديگر مثل فلورايد تراپي كه توسط دندانپزشك صورت ميگيرد استفاده شود). جوانههاي دندانها در استخوانهاي فك و زير لثه رشد و تكامل خود را براي ساخت تاج دندان (كه شامل مينا، عاج و مغز دندان است) و در ادامه ريشهي دندان (كه شامل سمان، عاج و مغز دندان است) طي ميكنند.
در اين حال جوانهها قدري هم حركت به سمت بيرون آمدن از استخوان و لثه انجام ميدهند كه اين حركت تــا قبل از شروع تشكيل ريشهها كند است. و سپس سرعت پيش رونده به خود ميگيرد. لــذا جوانههاي دندانها قبل از رويش به داخل محيط دهان تاج خود را به طور كامل ساخته و در حال تكميل ساختار ريشهي دندانها هستند.
تاجي كه از دندان در دهان پديدار ميشود، اندازهي نهايي خود را دارد و در سنين بالاتر و با افزايش سن اندازهي آن تغييري نخواهد كرد. يعني به عبارت ديگر به عنوان مثال، اندازهي دندان كرسي بزرگ اول كه در سن 6 سالگي ميرويد، همان اندازهاي است كه در سن 12 سالگي در دهان وجود دارد و اندازهي آن در طي اين 6 سال و سالهاي بعد بزرگتر نشده و تغيير نخواهد كرد.
حال ممكن است اين سؤال ايجاد شود كه: «دراين صورت و با رويش دندانها به اندازهي نهايي خود در دهان، براي رويش دندانهاي ديگر كه بعداً بايد سَر بَر آورند، فضايي در دهان وجود ندارد». جواب اين سؤال در رشد صورت و استخوانها است كه در مقالهي ديگري بايد به آن پرداخت.
6 دیدگاه ها
خيلي دنبالش بودم-تشکر
تشکر بسيار
ممنون
سايت خوبي داريد ، موفق باشيد.
عالي….
ممنون بابت اطلاع رساني.