question
پرسش و پاسخ از دکتر سید مهدی هاشمی
آذر ۱۵, ۱۳۹۵
نمایش همه

يك باور غلط درمورد ارتودنسی

jshbdufhd1

تصور بعضي افراد اين­گونه است كه دندان­ها بعد از رويش، رشد دارند و بزرگ مي­شوند. اين تصور به دو شكل مي­تواند بررسي شود. اگر منظور از رشد و بزرگ شدن، بيشتر نمايان شدن و بيشتر ديده شدن در دهان است، اين يك تصور صحيح است. يعني در ابتدا دندان­ها (چه دندان­هاي دايمي و چه دندان­هاي شيري) در طي مسير رويش خود از استخوان فك­ها و لثه، فقط در يك نقطه­ي كوچك، لثه را شكافته و به محيط دهان مي­رسند. يعني دندان­ها در استخوان فك و زير لثه سير تكاملي رشدي و رويشي خود را طي مي­كنند و در مسير حركت خود به خارج از لثه و ورود به محيط دهان، معمولاً در برجسته­ترين قسمت خود ( نزديك­ترين نقطه به لثه) لثه را شكافته و اولين ورود را به محيط دهان ايجاد مي­كنند.
در اين حالت مي­توان دندان را به يك كوه يخي در اقيانوس تشبيه كرد. يك كوه يخي بسيار بزرگ و حجيم است، ولي فقط قسمت كوچكي از آن، از سطح آب اقيانوس بيرون آمده است. قسمت اعظم و بزرگي از اين كوه يخي در زير سطح آب اقيانوس قرار گرفته و لذا ديده نمي­شود. ديده نشدن قسمت زيرين كوه يخي كه در زير سطح آب وجود دارد، به معني نبود آن نيست. همين مسئله در خصوص دندان­ها هم وجود دارد.
اولين برجستگي كوچك سفيد كه در دهان خود را نشان مي­دهد (اصطلاحاً نيش مي­زند)، تنها قسمتِ شكل گرفته از دندان نيست. اين فقط قسمتي از دندان است كه نسبت به ساير قسمت­هاي تاج دندان به لثه نزديكتر بوده و لذا زودتر خود را نمايان ساخته است. در ادامه­ي مسير رويش دندان به سمت لثه، كم­كم ساير قسمت­هاي تاج دندان نيز از لثه سر بيرون مي­آورند و پديدار مي­شوند.
اين حالت به خصوص در دندان­هاي آسيا (چه دايمي و چه شيري) كه داراي چند قسمت برجسته­تر از ساير نواحي هستند (مثل قله­ي كوه كنار هم) به خوبي ديده مي­شود. در اين دندان­ها قسمت­هاي برجسته از لثه بيرون مي­آيند. ولي قسمت­هاي فرو رفته هنوز زير لثه­اند. يعني شما چند برجستگي قله مانند را در نزديك هم مي­بينيد كه هنوز در فواصل بين آن­ها، لثه وجود دارد. به مرور، با رويش بيشتر دندان به محيط دهان، لثه در آن قسمت­ها هم حذف شده و دندان خود را يكپارچه نمايان مي­سازد.
اين حركت رويشي دندان تا رسيدنِ سطح جونده­ي دندان به دندان  مقابلِ خود در فك مقابل ادامه    مي يابد. در بعضي دندان­ها اين مسير رويشي 2-5/1 سانتي­متر طول دارد. اين رويش آنقدر ادامه­ مي­يابد كه تاج دندان تقريباً به­طور كامل از لثه بيرون آمده و محل اتصال لثه به دندان­ها، محل تبديل تاج به ريشه دندان­ها خواهد بود. اين رويش كامل معمولاً تا 3-2 سال بعد از اولين بيرون زدن آن دندان از لثه (نيش زدن آن دندان) به طول مي­انجامد. اين رويش مي­تواند تا سال­ها بعد هم ادامه داشته باشد و به نوعي يك مكانيسم جبراني براي رشد استخوان­ها و صورت، و جبران سايش تاج دندان­ها در اثر تماس با هم و مواد غذايي است. يعني وقتي تاج دندان در اثر تماس با دندان­هاي مقابل خود در فك مقابل، دچار سايش و كوتاه شدن مي گردد، از تماس با دندان مقابل خارج مي شود و بين دندان هاي دو فك فاصله ايجاد مي­شود.
مكانيسم جبراني رويش دندان با ادامه­ي مسير حركتي خود به سمت دهان، دندان را از استخوان و لثه بيرون­تر مي­آورد و فاصله­ي ايجاد شده بين دندان­ها را پر مي­كند. اين حالت معمولاً در سنين بالاتر اتفاق مي­افتد. با رويش بيشتر دندان و بيرون­تر قرار گرفتن آن از لثه، محل ايده­آل اتصال لثه به دندان كه در ناحيه­ي محل تبديل تاج به ريشه­ي دندان است، به روي ريشه­ي دندان­ جابجا مي­شود. اين به معني ظاهر شدن قسمتي از ريشه­ي دندان در محيط­ دهان است. و چون ريشه­ها داراي سطحي متخلخل هستند، تحريكات مختلف حسي و حرارتي را بسيار بيشتر از تاج دندان به مغز دندان منتقل مي­نمايند. در اين صورت معمولاً دندان­ها به لمس و تغييرات حرارتي (مثل آب سرد و يا هوا) حساس مي­گردند. تا اينجا فرض اول را از رشد و بزرگ شدن كه «بيشتر نمايان شدن و بيشتر ديده شدن دندان­ها در دهان» بود را كه مي­توانست صحيح باشد، بررسي كرديم.
حال در خصوص فرض ديگر صحبت مي­كنيم. اگر منظور از رشد و بزرگ شدن دندان­ها افزايش در اندازه­ي خود دندان باشد، بايد بگويم اين فرض اشتباه است. جوانه­ي دندان­ها تقريباً از 3-2 ماهگي دوران جنيني در استخوان­هاي فك­ها شروع به تشكيل مي­كنند. تقريباً تا 6 ماهگي بعد از تولد، جوانه­ي همه­ي دندان­ها (چه دندان­هاي دايمي و چه دندان­هاي شيري) در استخوان­هاي فك به وجود آمده و تشكيل شده­اند (به جز دندان­هاي آسياي بزرگ سوم يا همان دندان عقل). البته جوانه­ي دندان­هاي شيري در مسير تكاملي خود به دليل اينكه بايد زودتر در دهان رويش يابند، نسبت به جوانه­ي دندان­هاي دايمي، جلوتر و داراي رشد سريعتري هستند.
تا زمانيكه جوانه­هاي دندان­ها در استخوان فك وجود دارد، اندازه­ي دندان­ها در حال بزرگ شدن و تغيير است. البته تقريباً اندازه­ي نهايي دندان­هــا را ژنتيك تعيين مي­كند. ولي در همين زمــان تغذيه، بسيــار مي­تواند بر روي ساختار و جنس دندان­ها تأثير گذارد. يعني هم تغذيه­ي ما در «در دوران جنيني و شير دهي» و هم تغذيه­ي مناسب نوزاد و كودك بعد از تولد، خوردن غذاهاي سالم و كافي و تازه و حاوي مقادير مناسب كلسيم و ساير مواد معدني در اين دوران براي جوانه­هاي دندان­ها (چه شيري و چه دايمي) مفيد و مؤثر است.
لذا براي داشتن دندان­هايي محكم و مقاوم در مقابل پوسيدگي­ها، بايد به تغذيه در دوران­هاي ابتدايي زندگي توجه كرد. بعد از رويش دندان­ها در داخل دهان تقريباً تغيير عمده­اي در ساختار دندان به وسيله­ي تغذيه ايجاد نخواهد شد (و بــايد از روش­هاي ديگر مثل فلورايد تراپي كه توسط دندانپزشك صورت مي­گيرد استفاده شود). جوانه­هاي دندان­ها در استخوان­هاي فك و زير لثه رشد و تكامل خود را براي ساخت تاج دندان (كه شامل مينا، عاج و مغز دندان است) و در ادامه ريشه­ي دندان (كه شامل سمان، عاج و مغز دندان است) طي مي­كنند.
در اين حال جوانه­ها قدري هم حركت به سمت بيرون آمدن از استخوان و لثه انجام مي­دهند كه اين حركت تــا قبل از شروع تشكيل ريشه­ها كند است. و سپس سرعت پيش رونده به خود مي­گيرد. لــذا جوانه­هاي دندان­ها قبل از رويش به داخل محيط دهان تاج خود را به طور كامل ساخته و در حال تكميل ساختار ريشه­ي دندان­ها هستند.
تاجي كه از دندان در دهان پديدار مي­شود، اندازه­ي نهايي خود را دارد و در سنين بالاتر و با افزايش سن اندازه­ي آن تغييري نخواهد كرد. يعني به عبارت ديگر به عنوان مثال، اندازه­ي دندان كرسي بزرگ اول كه در سن 6 سالگي مي­رويد، همان اندازه­اي است كه در سن 12 سالگي در دهان وجود دارد و اندازه­ي آن در طي اين 6 سال و سال­هاي بعد بزرگتر نشده و تغيير نخواهد كرد.
حال ممكن است اين سؤال ايجاد شود كه: «دراين صورت و با رويش دندان­ها به اندازه­ي نهايي خود در دهان، براي رويش دندان­هاي ديگر كه بعداً بايد سَر بَر آورند، فضايي در دهان وجود ندارد». جواب اين سؤال در رشد صورت و استخوان­ها است كه در مقاله­ي ديگري بايد به آن پرداخت.

6 دیدگاه ها

  1. فرزاد می‌گه:

    خيلي دنبالش بودم-تشکر

  2. ناز می‌گه:

    سايت خوبي داريد ، موفق باشيد.

  3. دني می‌گه:

    ممنون بابت اطلاع رساني.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *